Friday, March 9, 2012

δυο πράγματα μόνο....


"Δυο πράγματα υπάρχουν μόνο: ο έρωτας, κάθε λογής, και η μουσική...."

γράφει ο Μπορίς Βιαν το 1946 στο εισαγωγικό σημείωμα του βιβλίου του "Ο Αφρός των Ημερών". Αφού παραθέτει αρχικά την αξία της a priori κρίσης των πάντων στη ζωή μας, ανθρώπων, καταστάσεων, συναισθημάτων (κρίση που επιδέχεται πλήθος ερμηνειών και αντιρρήσεων), καταλήγει στην παραπάνω φράση. Κι αναρωτιέται ο αναγνώστης, αυτός ο άνθρωπος που ζει μέσα σε πλήθος δυσκολιών και προβλημάτων το 2012, μετά από 66 συναπτά έτη από τη χρονιά συγγραφής του πανέμορφου αυτού βιβλίου: είναι τελικά έτσι; Υπάρχουν μόνο δυο πράγματα στη ζωή; Και μάλιστα αυτά τα δυο; Ο κάθε λογής έρωτας και η μουσική;

Χθες βράδυ, την ώρα εκείνη της απόλυτης ησυχίας, όταν μπορεί κανείς να αφουγκραστεί τους ήχους της νύχτας, έπιασα τον εαυτό μου να προσπαθεί να προσεγγίσει και να αναλύσει αυτή τη φράση. Τι γίνεται με τον αγώνα της επιβίωσης, την ανέχεια, την αποξένωση, τους τρελούς καθημερινούς ρυθμούς, το χρόνο που ποτέ δε φτάνει και γλιστρά και παρασέρνει τη ζωή μας και μας αφήνει συχνά θεατές άφωνους και αδύναμους να αντιδράσουμε;

Και όμως οι λέξεις αυτές γράφτηκαν λίγο μετά το τέλος του μεγάλου πολέμου, την εποχή της θλίψης, του θανάτου, της αδικίας. Μπορεί ο Βιαν να ήταν τόσο βαθιά αγκιστρωμένος στις σειρήνες του surreal, που αρνήθηκε να δει τις πραγματικές διαστάσεις της ζωής και της πραγματικότητας; Ή μήπως, ακριβώς επειδή γνώριζε και ένιωθε πολλά, πρότεινε ως λύση αυτά τα δυο τόσο απλά μα και τόσο ουσιαστικά στοιχεία της ανθρώπινης ύπαρξης;

Τον έρωτα: κάθε λογής. Κάθε μορφής. Κάθε έκφανσης.

Τον έρωτα το σαρκικό,
τον έρωτα τον πνευματικό,
τον έρωτα για κάτι καλύτερο,
τον έρωτα για την αξιοπρέπεια,
τον έρωτα για την οικογένεια,
τον έρωτα για τη δουλειά,
τον έρωτα για τη συνεχή βελτίωσή μας,
τον έρωτα για τις συχνά απέλπιδες προσπάθειες να προσεγγίσουμε το ανώτερο, το διαφορετικό, το εξέχον.
Τον κάθε λογής έρωτα πλαισιωμένο από τους ήχους, τα χρώματα, τον παλμό, το γέλιο, το παράπονο, το φόβο, το δέος, το έλεος, τη συντροφιά της μουσικής.

Μην δεν είναι πάντα η μουσική κοινωνός όλων των στιγμών της ζωής μας;
Στο νανούρισμα.
Στο μοιρολόι.
Στη χαρά.
Στην προσπάθεια.
Στη λύπη.
Στην απογοήτευση.
Στον έρωτα....


"Δυο πράγματα υπάρχουν μόνο: ο έρωτας, κάθε λογής, και η μουσική...."

momenta της ύστερης εφηβείας μας


Let us go then, you and I,
When the evening is spread out against the sky
Like a patient etherized upon a table;
Let us go, through certain half-deserted streets,
The muttering retreats
Of restless nights in one-night cheap hotels
And sawdust restaurants with oyster-shells:
Streets that follow like a tedious argument
Of insidious intent
To lead you to an overwhelming question….
Oh, do not ask, “What is it?”
Let us go and make our visit.
[...]

(T.S.Eliot, The Love Song of J. Alfred Prufrock)

Το ποίημα αυτό με συνόδεψε σύντροφος πιστός στα χρόνια της ύστερης εφηβείας μου. Δεν προσπάθησα ποτέ να το κατανοήσω απόλυτα. Απολάμβανα τον ήχο, τη μυρωδιά και το φως που εξέπεμπαν οι λέξεις. Δεν μελαγχόλησα ποτέ, μα αναρωτήθηκα πολλές φορές "τολμώ;", αν και γνώριζα ότι πάντα θα είμαστε αδύναμοι, θνητοί ακόμα και μπρος στη θεϊκή ορμή του έρωτα.

Ανήκω σε μια γενιά που, ακολουθώντας τους δικούς της "ποιοτικούς" κανόνες, αρνήθηκε να γευτεί τον έρωτα σε φτηνά ξενοδοχεία της μιας νύχτας. Ενίοτε όμως παρέμενε εγκλωβισμένη στις προκαταλήψεις των μεγάλων και τότε κατάφερνε να γευτεί ψήγματα έρωτα μόνο κι απέμενε ενδεής.

Κάμποσοι από μας κυνηγούσαμε το συναίσθημα που πήγαζε ατόφιο, χωρίς ατέλειωτες λεκτικές διατυπώσεις ή άπειρη και μικρή σκοπιμότητα.

Ζούσαμε τα καλοκαίρια εκείνες τις υπέροχες στιγμές σε χωριά που το σούρουπο οι μεσόκοπες γυναίκες ξαπόσταιναν στα σκαλάκια της γειτονιάς πίνοντας καφεδάκι και πρόσφεραν απλόχερα τη δικιά τους προσωπική σοφία.

Κάναμε συζητήσεις για τον άνθρωπο και το θεό που κουβαλάει μέσα του, το θεό που λατρεύτηκε νύχτες με πανσέληνο στα δάση ή ολόκληρες μέρες μέσα στα σπαρτά, τα ιερά τεμένη, τις κάθε λογής εκκλησιές.

Ψάχναμε το γιατί και όταν νιώθαμε ότι το ακουμπούσαμε, το αναλύαμε με τις ώρες πάνω από ένα μπουκάλι κόκκινο κρασί, ξάγρυπνοι, κουρασμένοι και όμως τόσο ζωντανοί.

Αποκοιμιόμαστε πλάι στο κύμα, κουκουλωμένοι σε έναν υπνόσακο και δίναμε ονόματα στα αστέρια και σάρκα στους ήχους.

Σταθήκαμε δειλοί και ταυτόχρονα τολμηροί. Έτοιμοι να δεχτούμε να ραγίσουμε, για να προχωρήσουμε, να νιώσουμε, να ζήσουμε.

Do I dare
Disturb the universe?
In a minute there is time
For decisions and revisions which a minute will reverse.


Γιατί όλη η ζωή μας είναι στιγμές. [κείμενο γραμμένο καλοκαίρι 1984,  το βρήκα ανάμεσα στα φυλαγμένα ερωτικά γράμματα, ραβασάκια, σημειωματάκια, όλα δεμένα με μια ροζ κορδελίτσα...]

momentum


Η ζωή μας, αυτό το φευγαλέο και εφήμερο, απαρτίζεται από χιλιάδες μικρές στιγμές. Τείνουμε να θυμόμαστε τις ερέβινες, τις σκοτεινές, τις ταπεινωτικές. Και οι άλλες;

Για αυτές θα γράψω σήμερα. Για εκείνες τις μικρές, απλές, ιδιαίτερες, ηλιόλουστες ή ευωδιαστές στιγμές που συνθέτουν τις φωτεινές σελίδες της ζωής μας.

Το πέταγμα του χαρταετού στην χειμωνιάτικη παραλία, το χάδι του παιδιού, το πρώτο φιλί, μια γουλιά καλό κρασί, οι κολλητές που γελάνε με τις γυναίκες στα πρόθυρα νευρικής κρίσης στη σκοτεινή Ααβόρα, οι ζαβολιές του Νόσφι, ο ύπνος που γλιστρά μέσα σου καθώς σε αγκαλιάζει ο σύντροφός σου, μια βαθιά ρουφηξιά τσιγάρο, οι ερωτικές θωπείες πλάι στο κύμα, τα παραμύθια της γιαγιάς, η αναζήτηση του αυγερινού στον έναστρο ουρανό, η αίσθηση της γυμνής πατούσας πάνω στο δροσερό μάρμαρο ένα καυτό καλοκαιρινό απομεσήμερο...

Kαι το γιατί;;;; Δεν έχουν τα πάντα μια απάντηση. Κάποιες τέτοιες στιγμές είναι απλά παιχνίδια της Τύχης. Κάποιες άλλες πάλι όχι....

parvis enim momentis multa natura aut adfingit aut mutat aut detrahit*
(M.T.Cicero, De Divinatione, Liber Primus 118)

* (μτφ.: γιατί πολλά πράγματα προστίθενται, αλλάζουν ή χάνονται σε μια στιγμή του χρόνου)